Octubre 12, 2009 - Leave a Response

Xornal de Galicia. Suplemento Nós. Outubro 2009

Elas son
Hiroshima mon amour. Oh. Ah. Oh. Un primeiro cuarto de ora de xenuflexión, onde imaxe e texto compoñen algo inmellorable. Un poema. Con todas as súas virtudes e case ningún dos seus perigos. Sobrarían todos os tratados acerca do final da Segunda Guerra Mundial. Tras él, a visión aérea descende ata unha cama. Unha parella, toda a pantalla ocupada por pel, en torsión, acoplada. Vaise falar de amor. Estamos en 1959, lembro. Eles están xuntos, pero tamén casados con outros. A protagonista é ela e non el, e resulta a máis liberada dos dous, e ela é francesa pero el xaponés, e é a súa primeira noite, e foderon, e a ela non lle dá o agarimo logo nin quere repetir a cita. Pásalle a el. Persevera e búscaa no traballo, perséguea o resto do día e conséguea, por intres. É a súa última noite en Xapón. Bebe, é altiva, tamén desesperada. Pasea como un espectro por Hiroshima, inalcanzable. Está e non está. Él é o sometido. Fai cousas como abrazalo e dicir «que agradable é estar con alguén ás veces»; con alguén, non contigo, non só contigo, ti es ti, pero tamén o home, en xeral. Un corpo. A compañía. Non somos reemplazables, pero tampouco únicos. E non é unha proxección masculina, non. Non o escribe Alain Resnais, o director. O guión é de Marguerite Duras.

Cincuenta anos despois, vexo o filme. Ao día seguinte, nas novas, os resultados dunha enquisa. A conclusión: «O home chega ao amor a través do sexo, e a muller ao sexo a través do amor». Un pode acompañar –salvando o pouco serio deste tipo de estatísticas, obviando cuestionar o procedemento na extracción das mostras– o razoamento. Non hai que ser moi perspicaz, a historia íntima e oral léganos unha avalancha de situacións que corroboran esta teoría determinista, que a converteron en tópico, lugar común que poboa ceas de amigos, confidencias, tratados de autoaxuda, representacións mediáticas.

Hai outras voces que opor a estas, tan maniqueas ao respecto das diferentes estratexias masculino-femininas, claro. As do materialismo histórico, que aducirían motivos económicos, de clase, de subordinación. As das teorías de xénero, que reconducen as doutrinas de igualdade do feminismo clásico ata a noción do xénero como construto, algo máis mental ou etnolóxico que biolóxico. As psicanalíticas, que converten calquera técnica de sedución nun críptico xogo de espellos.

A cuestión é que Hiroshima mon amour foi un grande éxito, e non só no ámbito académico. Cincuenta anos despois, o pouso social é minúsculo. Non existen a penas representacións femininas como esa. O arquetipo muller segue a saír, maioritariamente, de mans masculinas. E, unha de dúas, ou as debuxamos puritanas, domésticas e sentimentais, e as aloxamos sen atrancos no organigrama colectivo, ou as convertemos nun exotismo, a nosa máis gozosa pantasma, a femme fatale. Un sinal, un aviso, sempre asociado ao exceso, ao non civil. Algo non integrado, unha ameaza. O comportamento, se existe, é imitativo. Deberían escribir o seu propio libro de estilo.

Ellas son
Hiroshima Mon Amour. Oh. Ah. Oh. Un primer cuarto de hora de genuflexión, donde imagen y texto componen algo inmejorable. Un poema. Con todas sus virtudes y casi ninguno de sus peligros. Sobrarían todos los tratados acerca del final de la Segunda Guerra Mundial. Tras él, la visión aérea desciende hasta una cama. Una pareja, toda la pantalla ocupada por piel, en torsión, acoplada. Se va a hablar de amor. Estamos en 1959, recuerdo. Ellos están juntos, pero también casados con otros. La protagonista es ella y no él, y resulta la más liberada de los dos, y ella es francesa pero él japonés, y es su primera noche, y han follado, y a ella no le da el cariño luego ni quiere repetir la cita. Le pasa a él. Persevera y la busca en el trabajo, la persigue el resto del día y la consigue, a ratos. Es su última noche en Japón. Bebe, es altiva, también desesperada. Pasea como un espectro por Hiroshima, inalcanzable. Está y no está. Él es el sometido. Hace cosas como abrazarle y decir «que agradable es estar a veces con alguien»; con alguien, no contigo, no sólo contigo, tú eres tú, pero también el hombre, en general. Un cuerpo. La compañía. No somos reemplazables, pero tampoco únicos. Y no es una proyección masculina, no. No lo escribe Alain Resnais, el director. El guión es de Marguerite Duras.

Cincuenta años después, veo la película. Al día siguiente, en las noticias, los resultados de una encuesta. La conclusión: «El hombre llega al amor a través del sexo, y la mujer al sexo a través del amor». Uno puede acompañar –salvando lo poco serio de este tipo de estadísticas, obviando cuestionar el procedimiento en la extracción de las muestras– el razonamiento. No hay que ser muy perspicaz, la historia íntima y oral nos lega una avalancha de situaciones que corroboran esta teoría determinista, que la han convertido en tópico, lugar común que puebla cenas de amigos, confidencias, tratados de autoayuda, representaciones mediáticas.

Hay otras voces que oponer a éstas, tan maniqueas al respecto de las diferentes estrategias masculino-femeninas, claro. Las del materialismo histórico, que aducirían motivos económicos, de clase, de subordinación. Las de las teorías de género, que reconducen las doctrinas de igualdad del feminismo clásico hasta la noción del género como constructo, algo más mental o etnológico que biológico. Las psicoanalíticas, que convierten cualquier técnica de seducción en un críptico juego de espejos.

La cuestión es que Hiroshima Mon Amour fue un gran éxito, y no sólo en el ámbito académico. Cincuenta años después, el poso social es minúsculo. No existen apenas representaciones femeninas como esa. El arquetipo mujer sigue saliendo, mayoritariamente, de manos masculinas. Y, una de dos, o las dibujamos puritanas, domésticas y sentimentales, y las alojamos sin atrancos en el organigrama colectivo, o las convertimos en un exotismo, nuestro más gozoso fantasma, la femme fatale. Una señal, un aviso, siempre asociada al exceso, a lo no civil. Algo no integrado, una amenaza. El comportamiento, si existe, es imitativo. Deberían escribir su propio libro de estilo.


http://www.xornal.com/ficheiro/2009/10/10/nos/nos_33.pdf

Entrada siguiente

Septiembre 28, 2009 - Leave a Response

Xornal de Galicia. Suplemento Nós. Setembro 2009

Rexión
–O mar deprímeme.
–Por que?
–É demasiado grande.
–Teste que comparar sempre coas cousas?

Para Esteve Farrés, de Rockdelux, Chorando apréndese é, tamén, demasiado grande. Aconsella a Emilio José que se deixe de dispersión e acoute esas cancións redondas que, pensa, leva dentro. Algo semellante pensei eu, ás primeras escoitas. Demasiado, demasiado Emilio José. Un dobre disco, moitísimas cancións, poliédricas, e ata o envoltorio do cd deseñado por él.

Hai toda unha liñaxe de pensamento que se basea na concreción. Liberdade, pero sobre todo concreción, dicía Lenin. O concreto, o pequeno, o sensato, o serio, o humilde. Parellas de significantes atados como elos na cadea do bo gusto. Afortunadamente, Emilio sabe saltear esta cosmogonía burguesa. O disco percorre simultaneamente autoestradas xerais, camiños forestais, centros históricos e comerciais, praias fluviais e océanos; flúe entre o elegante e o ordinario, a megalomanía e a alcoba, o enciclopédico e o tradicional. Un ancho de banda descomunal, unha radiografía cranial inabarcable. Hai toda unha tradición de discos alucinados e excesivos. O oínte rock, desde sempre, quere tolos. Anhela esas voces libertarias, asilvestradas, indómitas. Ecos doutro mundo, exótico ao día a día. Pero tamén precisa afinidade e cercanía. Identificarse co autor, pensar que iso case o podería ter feito el. Se se decidise a deixarse ver.

É imposible pensar en facer algo parecido a Chorando apréndese. Non hai fórmula. Hai anos acuñouse a etiqueta agropop. Tentaba atrapar ese lapso entre o vernáculo e o internacional. Ata hoxe non tivo manifestación digna. Este disco ten esa impronta fundacional, de fito. Esa mesma capacidade esquecida desde Os Resentidos. Non só non hai seguidismo español, nin sequera mundial. Vai por diante e por atrás, é. Unha especie de tótem conciliador, pangalaico. Capaz de aglutinar ese dial que transita entre Nadadora e O Leo i Arremecaghona!!, as veces soa a uns Facto Delafé con dor de moas, outras divisamos a Van Dyke Parks e High Llamas de rebaixas en Roberto Verino, ou interceptamos un chat entre Gang Starr e Pérez Prado. Conceptualmente, ese grao magmático de The Avalanches. Unha catedral de samplers, un malabarismo que podería ter desembocado en lume fatuo, senón fose porque non afoga a voz que narra, repleta de reivindicacións. Porque aquí, baixo ese enxame, dinse cousas, e non precisamente cómodas. Rabia provinciana vehiculada de tal xeito que desactiva calquera utilidade política. Nunha primeira lectura, abundantes espasmos de independentismo. Gracietas, sarcasmo por milleiros, tedio e angustia insular. Pero o zoom vaise pechando: de Galiza a Ourense, de Ourense a Quins. Así ata o seu propio cuarto. Benvido á República Independiente da túa casa. Vivo aquí, no cu do mundo. Pero sei que significa Gus Van Sant, e edítame Foehn, de Barcelona, e podería poñer o estatuto crítica aos meus pés. E a miúdo penso que non hai rapaza o suficientemente lista para min.

Región
–El mar me deprime.
–¿Por qué?
–Es demasiado grande.
–¿Tienes que compararte siempre con las cosas?

Para Esteve Farrés, de Rockdelux, Chorando apréndese es, también, demasiado grande. Aconseja a Emilio José que se deje de dispersión y acote esas canciones redondas que, piensa, lleva dentro. Algo parecido pensé yo, las primeras escuchas. Demasiado, demasiado Emilio José. Un doble disco, muchísimas canciones, poliédricas, y hasta el envoltorio del cd diseñado por él.

Hay todo un linaje de pensamiento que se basa en la concreción. Libertad, pero sobre todo concreción, decía Lenin. Lo concreto, lo pequeño, lo sensato, lo serio, lo humilde. Parejas de significantes atados como eslabones en la cadena del buen gusto. Afortunadamente, Emilio sabe saltear esta cosmogonía burguesa. El disco recorre simultáneamente autopistas generales, caminos forestales, centros históricos y comerciales, playas fluviales y océanos; fluye entre lo elegante y lo ordinario, la megalomanía y la alcoba, lo enciclopédico y lo tradicional. Un ancho de banda descomunal, una radiografía craneal inabarcable. Hay toda una tradición de discos alucinados y excesivos. El oyente rock, desde siempre, quiere locos. Anhela esas voces libertarias, asilvestradas, indómitas. Ecos de otro mundo, exótico al día a día. Pero también necesita afinidad y cercanía. Identificarse con el autor, pensar que eso casi lo podría haber hecho él. Si se decidiera a dejarse ver.

Es imposible plantearse hacer algo parecido a Chorando apréndese. No hay fórmula. Hace años se acuñó la etiqueta agropop. Intentaba definir ese lapso entre lo vernáculo y lo internacional. Hasta hoy no había tenido manifestación digna. Este disco tiene esa impronta fundacional, de hito. Esa misma capacidad olvidada desde Os Resentidos. No sólo no hay seguidismo español, ni siquiera mundial. Va por delante y por atrás, es. Una especie de tótem conciliador, pangalaico. Capaz de aglutinar ese dial que transita entre Nadadora y O Leo i Arremecaghona!!, a veces suena a unos Facto Delafé con dolor de muelas, otras divisamos a Van Dyke Parks y High Llamas de rebajas en Roberto Verino, o interceptamos un chat entre Gang Starr y Pérez Prado. Conceptualmente, ese grado magmático de The Avalanches. Una catedral de samplers, un malabarismo que podría haber desembocado en fuego fatuo, si no fuera porque no ahoga la voz que narra, repleta de reivindicaciones. Porque aquí, bajo ese enjambre, se dicen cosas, y no precisamente cómodas. Rabia provinciana vehiculada de tal manera que desactiva cualquier utilidad política. En una primera lectura, abundantes espasmos de independentismo. Gracietas, sarcasmo a raudales, tedio y angustia insular. Pero el zoom se va cerrando: de Galiza a Ourense, de Ourense a Quins. Así hasta su propio cuarto. Bienvenido a la República Independiente de tu casa. Vivo aquí, en el culo del mundo. Pero sé qué significa Gus Van Sant, y me edita Foehn, de Barcelona, y podría poner al estatuto crítica a mis pies. Y a menudo pienso que no hay chica lo suficientemente lista para mí.

http://www.xornal.com/ficheiro/2009/09/26/cultura/nos31.pdf

Septiembre 23, 2009 - 4 Responses

image

Si el infierno son los otros, ¿quiénes son el purgatorio?, ¿hay alguien en el cielo aparte del yo charlando con el superyó?, ¿no es verdad, ángel de amor, que hacerse entender es un agobio?, ¿lo malo del sexo es que no se evapora?
Novela de amigos, encuentros y desencuentros, y algún tropiezo que otro, fiestas de cumpleaños, paseos solitarios, parejas que se vigilan, dos o tres gotas de vida interior y varios tragos de vida anterior. Después yo no sé si hay después. El estatus social los junta y la vida, posterior, los separa. El adelgazamiento de las intimidades. Diálogos para besugos entre personajes, cabe suponer, inteligentes: “Esta semana nos estamos queriendo mucho”. Un amor que se diluye inevitable como un azucarillo en una taza de té (verde, por supuesto).
Novela coral sobre unas gentes (en la treintena larga, ya colocados aunque incómodos) que están quedándose sin voz. La sospecha como impedimento para alcanzar el sosiego, la paz social. Reservado el derecho de admisión y prohibida la entrada a quienes piensen que son felices y comen perdices, un plato, por cierto, de muy difícil elaboración.

Constantino Bértolo. Caballo de Troya, septiembre 2009

Junio 30, 2009 - 25 Responses

Xornal de Galicia. Suplemento Nós. Junio 2009

O canon
O malo sempre é máis sinxelo de crer, solta Julia Roberts post coito. Pretty woman. Mesmo nela poden atoparse frases redondas. Pola mañá, El País cualificábaa cun cero. Nada que obxectar, se a crítica cinematográfica –a divulgativa– tivese o valor de aplicar sempre esa mesma vara. Fumigar ese filme resulta extremadamente sinxelo. O outro día detívenme en dilucidar onde reside a súa capacidade de sedución. Se se consegue traspasar o seu atrezzo contemporáneo e cambiar a fotografía de plástico a un anello branco e negro, non é difícil velo como un filme clásico. Todo nel é mentira, arquetipo, estilización, fraude, pero non é menos certo que esa mesma distorsión edificou a columna do –convencionalmente asumido e encomiado– cine clásico. O de Chaplin e Capra, o de certo Ford, Sturges, Lubitsch, Wilder e mesmo Casablanca. O cine como fiestra. Tíraste e todo flúe.
Houbo un tempo, entre os 80 e os 90, no que se quixeron subliñar as sinerxías entre alta e baixa cultura. Aquela efervescencia remitiu, salvo para algún despistado. Vivimos agora unha certa –cosmética– volta ás esencias, á gravidade, á raíz. Tendencia que, na música, empezou a entreverse coa americana e eclosionou co fenómeno do new weird folk ou a actual fascinación, infectada de colonialismo, por África. Onte e hoxe, dos mortos sospéitase menos. Os músicos, djs, críticos ou simplemente consumidores queren ser selectos, pero tamén divertidos, iconoclastas. Salferir un pouco de pementa kitsch na súa utillería. Marco díxome unha vez que o atrevido –o semántico, poderíase engadir– sería picar a horterada xusto cando se produce, non dez anos despois. Isto só adoita producirse –entre o desprexuizamento e unha mirada vertical, clasista– na comunidade queer e os seus aneis orbitais. A práctica habitual é que o canon funcione de xeito diferido, e incorpore, por abaixo, estandartes do pelotón do deosto. Xa se sabe, Abba son bos, pero agora. Que soará en todas as nosas festas do mañá?

El canon
Lo malo siempre es más sencillo de creer, suelta Julia Roberts post coito. Pretty woman. Hasta en ella pueden encontrarse frases redondas. Por la mañana, El País la calificaba con un cero. Nada que objetar, si la crítica cinematográfica –la divulgativa– tuviera el valor de aplicar siempre ese mismo rasero. Fumigar esa película resulta extremadamente sencillo. El otro día me detuve en dilucidar donde reside su capacidad de seducción. Si se consigue traspasar su atrezzo contemporáneo y cambiar la fotografía de plástico a un añejo blanco y negro, no es difícil verla como una película clásica. Todo en ella es mentira, arquetipo, estilización, fraude, pero no es menos cierto que esa misma distorsión edificó la columna del –convencionalmente asumido y encomiado– cine clásico. El de Chaplin y Capra, el de cierto Ford, Sturges, Lubitsch, Wilder y hasta Casablanca. El cine como ventana, te tiras por ella y todo fluye.
Hubo un tiempo, entre los 80 y los 90, en el que se quisieron subrayar las sinergias entre alta y baja cultura. Aquella efervescencia remitió, salvo para algún despistado. Vivimos ahora una cierta –cosmética– vuelta a las esencias, a la gravedad, a la raíz. Tendencia que, en música, se empezó a entrever con la americana y eclosionó con el fenómeno del New Weird Folk o la actual fascinación, infectada de colonialismo, por África. Ayer y hoy, de los muertos se sospecha menos. Los músicos, dj’s, críticos o simplemente consumidores quieren ser selectos, pero también divertidos, iconoclastas. Espolvorear un poco de pimienta kitsch en su utillería. Marco me dijo una vez que lo atrevido –lo semántico, se podría añadir– sería pinchar la horterada justo cuando se produce, no diez años después. Ésto sólo suele producirse –entre el desprejuiciamiento y una mirada vertical, clasista– en la comunidad queer y sus anillos orbitales. La práctica habitual es que el canon funcione de manera diferida, e incorpore, por abajo, estandartes del pelotón del denuesto. Ya se sabe, Abba son buenos, pero ahora. ¿Qué sonará en todas nuestras fiestas del mañana?

http://www.xornal.com/artigo/2009/06/27/suplementos/nos/descarga-aqui-nos29-pdf/2009062718451576483.html

Junio 15, 2009 - 3 Responses

Xornal de Galicia. Suplemento Nós. Junio 2009

¿Minusvalía?
Créeme si te digo que no es culpa mía / que más bien se trata de una minusvalía / que sólo me importa lo que no me importa / y tú claro que me importas, por eso no me importas. Un fragmento da letra de ‘Minusvalía’, de Astrud. Unha das máis memorablemente tóxicas –como un vertido incandescente– do pop español. Un crescendo vitriólico que consegue, ademais de conter a característica pirueta metaposmoderna do grupo, operar a outros niveis, epicentrais, óseos. Inmediatamente antes da causa, relatábase o efecto: o suxeito da acción é incapaz de chorar ante os estertores, presenciais, dunha relación sentimental e si, en cambio, cun capítulo de Friends.
Sorpréndenos, a miúdo, o pouco rigor das emocións. A súa traizón. Se un dirime a existencia baixo o marco de facela algo menos alienada, se intenta dispoñer de solucións persoais e non pertrecharse en dispositivos acuñados, pode atoparse con que os afectos se manifesten nunha secuencia heteroxénea, ou disímil. Como Manolo Martínez, o resto da humanidade transita no conflito; dende os insolubles –mortes, separacións, enfermidades– ata os reparables, momentáneos ou autoinflinxidos. Para todos existe unha batería de códigos, dignos, elegantes, ‘naturais’ aos que acudir. Unha orde, á parte de todo, pragmática. A emisión convencional resposta agardada: acharemos acubillo no resto. Hai pouco, no partido da Champions do Barça, merodeei a bágoa. Nin sequera é o meu equipo, só a miña opción, entre dúas potencias. Vale, neses actos existen mecanismos banais, torrenciais, azucre predeseñado, non lle deamos voltas. O problema é atoparse en situacións de indubidable gravidade nas que o choro –e o seu desexo– son a única resposta, e non conseguir acceder a ela. Lacan aseguraba que a dor nunca mente, pero é muda, hai que ensinala a falar. Non só iso, tamén sería pertinente cuestionar a ubicación e natureza do íntimo, o que realmente nos importa, nos é carne.

¿Minusvalía?
Créeme si te digo que no es culpa mía / que más bien se trata de una minusvalía / que sólo me importa lo que no me importa / y tú claro que me importas, por eso no me importas. Un fragmento de la letra de ‘Minusvalía’, de Astrud. Una de las más memorablemente tóxicas –como un vertido incandescente– del pop español. Un crescendo vitriólico que consigue, además de contener la característica pirueta metaposmoderna del grupo, operar a otros niveles, epicentrales, óseos. Inmediatamente antes de la causa, se relataba el efecto: el sujeto de la acción es incapaz de llorar ante los estertores, presenciales, de una relación sentimental y sí, en cambio, con un capítulo de Friends.
Nos sorprende, a menudo, el poco rigor de las emociones. Su traición. Si uno dirime la existencia bajo el marco de hacerla algo menos alienada, si intenta disponer de soluciones personales y no pertrecharse en dispositivos acuñados, puede encontrarse con que los afectos se manifiesten en una secuencia heterogénea, o disímil. Como Manolo Martínez, el resto de la humanidad transita en el conflicto; desde los insolubles –muertes, separaciones, enfermedades– hasta los reparables, momentáneos o autoinflingidos. Para todos existe una batería de códigos, dignos, elegantes, ‘naturales’ a los que acudir. Un orden, aparte de todo, pragmático. A emisión convencional respuesta esperada: hallaremos cobijo en el resto. Hace bien poco, con el partido de la Champions del Barça, merodeé la lágrima. Ni tan siquiera es mi equipo, sólo mi opción, entre dos potencias. Vale, en esos actos existen mecanismos banales, torrenciales, azúcar prediseñado, no le demos vueltas. El problema es encontrarse en situaciones de indudable gravedad en las que el llanto –y su deseo– son la única respuesta, y no conseguir acceder a ella. Lacan aseguraba que el dolor nunca miente, pero es mudo, hay que enseñarle a hablar. No sólo eso, también sería pertinente cuestionar la ubicación y naturaleza de lo íntimo, lo que realmente nos importa, nos es carne.

http://www.xornal.com/artigo/2009/06/13/suplementos/nos/descarga-nos-pdf/2009061321563347762.html

Mayo 25, 2009 - Leave a Response

Xornal de Galicia. Suplemento Nós. Mayo 2009

Mundo, interior
O outro día Constantino Bértolo dicía en Santiago que, á súa idade, a sensibilidade e o mundo interior importábanlle ben pouco. Unha noite do pasado verán, tras o concerto de Dylan, Daniel Salgado construía un axioma similar. Asertos así, ou afirmacións do tipo ‘son un fillo de puta’, non eximen ao emisor do seu contido, pero por unha banda avisan, enuncian, escorrentando certo fariseísmo. Por outra, fálannos de portas superadas, estancias traspasadas. Sintetizando, non se odia a sensibilidade sen padecela en grao excedente, sen ter tomado decisións a respecto dela, sen sentila, inclemente, como un ardor. Aurelio Castro extracta nunha reseña sobre Alain Badiou algo sobre a inoperancia da depresión, do seu carácter submiso. A pena, en si mesma, non é construtiva, pero comunica como unha frecha, ensartando almas malferidas nunha brocheta multicor. Nestes días, plenos de obituarios a Antonio Vega, revélasenos o abrumador poder da dor, a aflición. A consternación vertebra o mundo, como unha miasma. Precisamos constantemente anagramas da angustia, e Antonio é un deles. Unha voz de ouro, un repenicar emocional, un cancioneiro que nos enlama na debilidade, entre a melancolía confesional, o cursi e a opacidade reveladora. E, sobre todo, unha pantasma colectiva, a do anxo caído, pleno de fermosura e porte, corroído polas adicións. Beleza, decadencia: pulsións universais.
Tamén morreu Benedetti, e nestes e noutros casos, estandartes do lirismo a flor de pel, vidas atribuladas, espellos do tormento, un ten sempre a sensación –ante o seu encomio en vida, hiperbolizado á hora da necrolóxica– de que se nos furta a outra parte, non menos troncal, do asunto. Afortunadamente Diego A. Manrique –pai de todos os xuntaletras musicais, parece que reposto da súa deriva máis posmoderna– no seu nunca inxenuo espazo dos luns de El País, afondaba nela. Vivir do propio extravío ten unha trastenda estratega. Profesionalización da alma.

Mundo, interior
El otro día Constantino Bértolo decía en Santiago que, a su edad, la sensibilidad y el mundo interior le importaban bien poco. Una noche del pasado verano, tras el concierto de Dylan, Daniel Salgado construía un axioma similar. Asertos así, o afirmaciones del tipo ‘soy un hijoputa’, no eximen al emisor de su contenido, pero por un lado avisan, enuncian, ahuyentando cierto fariseísmo. Por otro, nos hablan de puertas superadas, estancias traspasadas. Sintetizando, no se odia la sensibilidad sin padecerla en grado excedente, sin tener que haber tomado decisiones respecto a ella, sin sentirla, inclemente, como un ardor. Aurelio Castro extracta en una reseña sobre Alain Badiou algo sobre la inoperancia de la depresión, de su carácter sumiso. La pena, en sí misma, no es constructiva, pero comunica como una flecha, ensartando almas malheridas en una brocheta multicolor. En estos días, plenos de obituarios a Antonio Vega, se nos revela el abrumador poder del dolor, la aflicción. La consternación vertebra el mundo, como una miasma. Necesitamos constantemente anagramas de la angustia, y Antonio lo es. Una voz de oro, un tañido emocional, un cancionero que nos enfanga en la debilidad, entre la melancolía confesional, lo cursi y la opacidad reveladora. Y, sobre todo, un fantasma colectivo, el del ángel caído, pleno de hermosura y porte, corroído por las adicciones. Belleza, decadencia: pulsiones universales.
También ha muerto Benedetti, y en éstos y otros casos, estandartes del lirismo a flor de piel, vidas atribuladas, espejos del tormento, uno tiene siempre la sensación –ante su encomio en vida, hiperbolizado a la hora de la necrológica– de que se nos hurta la otra parte, no menos troncal, del asunto. Afortunadamente Diego A. Manrique –padre de todos los juntaletras musicales, parece que repuesto de su deriva más posmoderna– en su nunca ingenuo espacio de los lunes de El País, ahondaba en ella. Vivir del propio extravío tiene una trastienda estratega. Profesionalización del alma.

http://www.xornal.com/artigo/2009/05/23/suplementos/nos/descarga-nos-pdf/2009052318472268904.html

Mayo 20, 2009 - Leave a Response

Protexta #10. Revista de libros de TEMPOS NOVOS. Primavera 2009

Da depuración á aspersión
Once anos xa do lóstrego. Sábado, suplemento cultural, unha foto e un título. Proído. Lectura fanática, torrencial, case sen atención estilística, case transparente. La conquista del aire, coa súa intro de cirurxián. Un explosivo indetectable. Un arranque que, por si só, arma unha carreira, decanta e escorrenta. A Carlos vaille mal a súa pequena empresa, cita aos seus dous mellores amigos e pídelles catro millóns, a cada un, para reflotala. Un préstamo. O transcendental é que aceptan, ese é o comportamento do bo amigo, ese o nesgo da xente comprometida, progresista. Iso é o que fai a clase media. A partir de aí, ruído e sospeita. O diñeiro, a amizade cifrada. O receo medrando, día a día, os cuestionamentos. Queremos? Canto pesa a lealdade? Que significa ter catro millóns para prestar?
Antes, a autora facturara dúas novelas –La escala de los mapas e Tocarnos la cara– artefactos gramáticos, pasos empíricos que concluían nesta, dunha depuración maxestática, ese tipo de disparo sen parábola nin erro. Pero a perfección ten moito de aristocrática, de camiño sen volta, e o sentido só aniña na circulación. Así que desde entón non fixo máis ca buscarse os ocos, levarlle a contraria á solvencia, primar, quizais, a información ao refinamento. Manobra que se empeza a facer patente en Lo real, profusa descrición do anonimato, a pillaxe e a suplantación, como tácticas lícitas de infiltración no tecido empresarial. Alí desprega con moita maior firmeza o inoxidable distanciamento de Brecht, que a partir dese intre semella guiar cada unha das súas intervencións. Continuos cortes na narración trasládannos o debate ficción vs realismo, periódicos diques lémbrannos o marco das lentes, a estrutura da fiestra.
Á vez, semella precisar alento e diversificación. Escribe guións de películas tan frustradas como reveladoras –La suerte dormida, El principio de Arquímedes–, frecuenta o ensaio onde se atopa algún dos seus máis agudos asertos. Sitúase do lado da Revolución Cubana no libro colectivo Cuba 2005 e na súa seguinte novela, El lado frío de la almohada –de ton non resolto, como os discos de Grande-Marlaska–, que consegue xerar certa contenda mediática.
A súa derradeira entrega, El padre de Blancanieves, demoraría tres anos. Un, no 2007, non estaba para ela. Á decepción experimentada coa anterior uníaselle o feito de que no gusto –debería poñer encantamento– está inserta a intensidade. Poderíase afirmar que a única certeza pasional é que será deixada atrás. Só ante a encarga deste perfil accedín á súa lectura. E ben, ás veces é de agradecer o eterno retorno. A día de hoxe, con pouca sedimentación e sen perder de vista que leo dende un lugar aproximadamente diferente, podería aseverar algo así como que me resulta o seu mellor libro. O menos autoral, o máis político, o máis coral, anguloso; unha homenaxe á dialéctica, esa que exhorta á acción directa sen deixar de asfixiar o candor, que nos obriga a repeler a nosa confortable lírica habitacional. Unha billa aspersora que mortifica e rexenera.

De la depuración a la aspersión
Once años ya del relámpago. Sábado, suplemento cultural, una foto y un título. Picor. Lectura fanática, torrencial, casi sin atención estilística, casi transparente. La conquista del aire, con su intro de cirujano. Un explosivo indetectable. Un arranque que, por sí solo, arma una carrera, decanta y ahuyenta. A Carlos le va mal su pequeña empresa, cita a sus dos mejores amigos y les pide cuatro millones, a cada uno, para reflotarla. Un préstamo. Lo trascendental es que aceptan, ese es el comportamiento del buen amigo, ese el sesgo de la gente comprometida, progresista. Eso es lo que hace la clase media. A partir de ahí, ruido y sospecha. El dinero, la amistad cifrada. El recelo creciendo, día a día, los cuestionamientos. ¿Queremos? ¿Cuánto pesa la lealtad? ¿Qué significa tener cuatro millones para prestar?
Antes, la autora había facturado dos novelas –La escala de los mapas y Tocarnos la cara– artefactos gramáticos, pasos empíricos que concluían en ésta, de una depuración mayestática, ese tipo de disparo sin parábola ni error. Pero la perfección tiene mucho de aristocrática, de camino sin vuelta, y el sentido sólo anida en la circulación. Así que desde entonces no ha hecho otra cosa que buscarse los huecos, llevarle la contraria a la solvencia, primordiar, quizás, la información al refinamiento. Maniobra que se empieza a hacer patente en Lo real, profusa descripción del anonimato, el pillaje y la suplantación, como tácticas lícitas de infiltración en el tejido empresarial. Allí despliega con mucha mayor firmeza el inoxidable distanciamiento de Brecht, que a partir de ese momento parece guiar cada una de sus intervenciones. Continuos cortes en la narración nos trasladan el debate de la ficción vs realismo, periódicos diques nos recuerdan el marco de las gafas, la estructura de la ventana.
A la vez, parece necesitar aliento y diversificación. Escribe guiones de películas tan frustradas como reveladoras –La suerte dormida, El principio de Arquímedes–, frecuenta el ensayo donde se encuentra alguno de sus más agudos asertos. Se posiciona del lado de la Revolución Cubana en el libro colectivo Cuba 2005 y en su siguiente novela, El lado frío de la almohada –de tono no resuelto, como los discos de Grande-Marlaska–, que consigue generar cierta contienda mediática.
Su última entrega, El padre de Blancanieves, se demoraría tres años. Uno, en el 2007, no estaba para ella. A la decepción experimentada con la anterior se le unía el hecho de que en el gusto –debería poner encantamiento– está inserta la intensidad. Se podría afirmar que la única certeza pasional es que será dejada atrás. Sólo ante el encargo de este perfil he accedido a su lectura. Y bueno, a veces es de agradecer el eterno retorno. A día de hoy, con poca sedimentación y sin perder de vista que leo desde un lugar aproximadamente diferente, podría aseverar algo así como que me resulta su mejor libro. El menos autoral, el más político, el más coral, anguloso; un homenaje a la dialéctica, esa que exhorta a la acción directa sin dejar de asfixiar el candor, que nos obliga a repeler nuestra confortable lírica habitacional. Un grifo aspersor que mortifica y regenera.

http://www.temposdixital.com/index.php?page_id=39

Mayo 12, 2009 - 8 Responses

Xornal de Galicia. Suplemento Nós. Mayo 2009

Mira e di
Se, como recolle Hanif Kureishi, falar é o sexo dos que están vestidos, estamos ante a maior orxía coñecida. As redes sociais representan unha comuna planetaria, onde continentes e vilas se perfilan, achegan, desdebuxan, anexionan mercé aos fluídos expelidos, que bosquexan un mapamundi líquido, o da promiscuidade. Unha discoteca multiplanta, o complexo soñado por Eisenman e Koolhaas, unha praia téxtil infinita, onde a liña do horizonte é un caparazón espello, ou quizais un chroma. É un feito que nunca, no transcurso deste capitalismo serodio, se falou máis e máis tempo, e en lugar de falar sería máis rigoroso dicir escribir. Non valorarei se isto, o de hoxe, reempraza –en termos de salubridade– a aquilo outro, á ágora, ás prazas, aos bares. Se supón realmente unha dialéctica. Ten a fisionomía e a contundencia dun arma, e non queda máis remedio que manexala –dalgunha maneira–. Os blogs, quilómetro cero do fenómeno, aínda tiñan a discursividade propia do romance, a dilación, o cortexo. Pasan por ser, pola súa creatividade nuclear, os formatos máis narcisistas. Agora temos o facebook, un software que coloca a amizade, e a naturalidade, como paradigmas. En lugar de nicks, fotos de carnet. No dos posts de mil liñas, mil dunha soa; un perfil, unha canción, unha foto de móbil, unha adhesión, ata o menú de apetencias de google. Todo un bazar inxenuista, sublimado. Cunha ficción de cercanía se cabe máis perversa.
Se se é cotilla, os ollos desbócanse ante o alude de datos. Se lle obsesiona a sedución, vese impelido a contribuír, a responder ao estímulo. Mentres o exhibicionismo medra ata a asfixia, o resto de procedementos repréganse. Como na canción que Christina Rosenvinge lle dedica ao seu mozo famoso, Nacho Vegas. A da droga. Xa non se trata só de ter ou de conseguir parella, senón de que se saiba, desvelando asuntos íntimos, baleirándoos. E á vez non amosarse de todo atado. E sentar a ver que contestan, contemplando a interminable rede de galerías que se abre, empalmado, con vertixe.

Mira y di
Si, como recoge Hanif Kureishi, hablar es el sexo de los que están vestidos, estamos ante la mayor orgía conocida. Las redes sociales representan una comuna planetaria, donde continentes y villas se perfilan, acercan, desdibujan, anexionan merced a los fluidos expelidos, que abocetan un mapamundi líquido, el de la promiscuidad. Una discoteca multiplanta, el complejo soñado por Eisenman y Koolhaas, una playa textil infinita, donde la línea de horizonte es un caparazón espejo, o quizás un chroma. Es un hecho, nunca, en el transcurso de este capitalismo tardío, se habló más y más tiempo, y en lugar de hablar sería más riguroso decir escribir. No valoraré si esto, lo de hoy, reemplaza –en términos de salubridad– a aquello otro, al ágora, a las plazas, a los bares. Si supone realmente una dialéctica. Tiene la fisonomía y contundencia de un arma, y no queda más remedio que manejarla –de alguna manera. Los blogs, kilómetro cero del fenómeno, aún tenían la discursividad propia del romance, la dilación, el cortejo. Pasan por ser, por su creatividad nuclear, los formatos más narcisistas. Ahora tenemos el facebook, un software que coloca la amistad, y la naturalidad, como paradigma. En lugar de nicks, fotos de carnet. En el de los posts de mil líneas, mil de un renglón; un perfil, una canción, una foto de móvil, una adhesión, incluso el menú de apetencias de google. Todo un bazar ingenuista, sublimado. Con una ficción de cercanía si cabe más perversa.
Si se es cotilla, los ojos se desbocan ante el alud de datos. Si le obsesiona la seducción, se ve impelido a contribuir, responder al estímulo. Mientras el exhibicionismo crece hasta la asfixia, el resto de procedimientos se repliegan. Como en la canción que Christina Rosenvinge le dedica a su novio famoso, Nacho Vegas. La de la droga. Ya no se trata sólo de tener o conseguir pareja, sino de que se sepa, desvelando asuntos íntimos, vaciándolos. Y a la vez no mostrarse del todo atado. Y sentarse a ver que contestan, contemplando la interminable red de galerías que se abre, empalmado, con vértigo.

http://www.xornal.com/artigo/2009/05/10/suplementos/nos/descarga-nos/2009050918271088234.html

Mayo 1, 2009 - Leave a Response

Xornal de Galicia. Suplemento Nós. Abril 2009

O turista de si mesmo
Está ben ir de viaxe, aínda que antes de facelo non se recorde por que. A épica da estrada, da condución, da paisaxe movéndose, todo iso segue activándose, como un automatismo. Tamén a emoción, que se apodera do cansazo e ese cinismo que nos gastamos, tan urbano. Percorremos lugares, circunvalándoos, nun tipo de coñecemento moi contemporáneo. Algo así como un menú de degustación, onde o padal só aprecia os primeiros pratos, e despois se empacha de beleza, de estímulos, mesturando os sabores, as cidades, os aliños, as coccións, as catedrais, montañas e costas. Os non-lugares fundaméntanse na súa similitude e posibilidade de intercambio, pero os escenarios incomparables tamén viran, a vista de paxaro, en equivalentes. Percorro Asturies, e despois Lugo, Os Ancares, baixo ata Monforte e Allariz. Ata casa. Todo nuns días, a todas luces insuficientes, tan irrespectuosos como fundacionais.
O coche, que dúbida hai, é un bo sitio para reflexionar, cando presta facelo. É unha frecuencia pracenteira, un non se pode abandonar de todo, hai que atender, á vez, cousas prosaicas. Na cadencia do pensamento alóxase a música escollida para o periplo, que completa a postal exterior. Cando se é fan da transcendencia, a cousa complícase. Cando na súa colección prevalecen os discos que din cousas, e non precisamente con intención de adormecer, se, en definitiva, se é devoto da intensidade, un pode equivocarse nas rotondas, non gardar debidas distancias, desatender ao acompañante ou ata abafalo co micromundo de cada canción. En harmonía co marco, as cores e a meteoroloxía, sucédense obras clave da gravidade, nunha secuencia algo wagneriana. Arde, de Migala, Omega, de Morente e Lagartija Nick, La vida, de Mus, Lucas 15. Un lembra cando pensaba que o abatemento non era unha opción, senón un peso, un xene, algo arterial. E despois máis tarde, ao decidirse a usalo, e recoller prebendas, ao constatar que lle reportaba certo atractivo. E retórnalle agora, cando a tristeza empeza a asomarse adolescente, como unha xenealoxía indulxente e algo pija. Xa soan The wave Pictures e quere seguir o seu vector.

El turista de sí mismo
Está bien ir de viaje, aunque antes de hacerlo no se recuerde porqué. La épica de la carretera, de la conducción, del paisaje moviéndose, todo eso sigue activándose, como un automatismo. También la emoción, que se apodera del cansancio y ese cinismo que nos gastamos, tan urbano. Recorremos lugares, circunvalándolos, en un tipo de conocimiento muy contemporáneo. Algo así como un menú de degustación, donde el paladar sólo aprecia los primeros platos, y luego se empacha de belleza, de estímulos, mezclando los sabores, las ciudades, los aliños, las cocciones, las catedrales, montañas y costas. Los no-lugares se fundamentan en su similitud e intercambiabilidad, pero los escenarios incomparables también mutan, a vista de pájaro, en equivalentes. Recorro Asturies, y después Lugo, Os Ancares, bajo hasta Monforte y Allariz. Hasta casa. Todo en unos días, a todas luces insuficientes, tan irrespetuosos como fundacionales.
El coche, que duda cabe, es un buen sitio para reflexionar, si se gusta de hacerlo. Es una frecuencia placentera, uno no se puede abandonar del todo, hay que atender, a la vez, cosas prosaicas. En la cadencia del pensamiento se aloja la música escogida para el periplo, que completa la postal exterior. Cuando se es fan de la trascendencia, la cosa se complica. Cuando en su colección prevalecen los discos que dicen cosas, y no precisamente adormecedoras, si, en definitiva, se es devoto de la intensidad, puede equivocarse en las rotondas, no guardar debidas distancias, desatender al acompañante o incluso abrumarle con el micromundo de cada canción. En armonía con el marco, los colores y la meteorología, se suceden obras clave de la gravedad, en una secuencia algo wagneriana. Arde, de Migala, Omega, de Morente y Lagartija Nick, La vida, de Mus, Lucas 15. Uno recuerda cuando pensaba que el abatimiento no era una opción, sino un peso, un gen, algo arterial. Y luego más tarde, al decidirse a usarlo, y recoger prebendas, al constatar que le reportaba cierto atractivo. Y le retorna ahora, cuando la tristeza empieza a asomarse adolescente, como una genealogía indulgente y algo pija. Ya suenan The Wave Pictures y quiere seguir su vector.

http://www.xornal.com/artigo/2009/04/19/suplementos/nos/descarga-nos/2009041923112771633.html

Mayo 1, 2009 - Leave a Response

Xornal de Galicia. Suplemento Nós. Marzo 2009

Os elixidos
Setembro de 2001, Nacho Vegas preséntase na Iguana, Vigo. Roldan as 50 persoas. Poderían recoñecerse e memorizar todas as caras. Acoden baixo o palio do seu primeiro traballo, Actos inexplicables, un deses discos tinguidos coa plusvalía do advenimento. Aquilo ten traza de acto iniciático, de epifanía; o estigma da novidade e a importancia. Case unha década despois, podo escribir esto sen explicar quen é Nacho e non resultará cultista. Sinal de que é, xa, un personaxe, alguén, case unhas iniciais. Let’s Festival, Hospitalet. Febreiro 2009. Cabeza de cartel. Abaixo, varios miles. Coreando enxordecedoramente todos os seus temas, ata o punto de que alguén se queixa con amargura. Perdeu o seu espazo, xa non se lle dirixe, non hai diálogo, demasiada distancia. Sente que a súa lírica, dese xeito amplificada, subvírtese, perde peso e profundidade.
Un coñecido aserto amosa ao afeccionado a música independente como alguén ensimismado –shoegazer–, consagrado no descubrimento, na apertura de senllas, que abandona cando se volven maioritarias, nunha estratexia entre íntima e snob. O acto creativo –e espectatorial– bascula entre a teoría do xenio e a da tradición, entre o achado individual e a correa de transmisión, probabelmente entre a psicoanálise –a autarquía– e o comunismo –o coñecemento como ben colectivo–. Placas tectónicas que, na súa fricción, modelan avances e declinacións. Por unha banda, é comprensíbel certo desapego cando algo xa non só o sabes ti, un sempre quere chegar o primeiro, aínda que unha vez alí se atope só. Por outra, o discurso de Nacho se empobreceu, si, seguramente non tanto como para condenarlle; o suficiente como para experimentar traizón ou ajenidad. Ao fondo, a pulsión mortificante que nos impele á eterna sustitución de obxectos. O xuízo: ese traxe estreito que debe conter fanatismo e impiedade. Máximo respecto, mínima compaixón. E o combate entre a fraternidade e o feito de que, con frecuencia, non aturamos ao resto.

Los elegidos
Septiembre de 2001, Nacho Vegas se presenta en La Iguana, Vigo. Rondan las 50 personas. Podrían reconocerse y memorizar todas las caras. Acuden bajo el palio de su primer trabajo, Actos inexplicables, uno de esos discos teñidos con la plusvalía del advenimiento. Aquello tiene traza de acto iniciático, de epifanía; el estigma de la novedad y la importancia. Casi una década después, puedo escribir ésto sin explicar quién es Nacho y no resultará cultista. Señal de que es, ya, un personaje, alguien, casi unas iniciales. Let’s Festival, Hospitalet. Febrero 2009. Cabeza de cartel. Abajo, varios miles. Coreando ensordecedoramente todos sus temas, hasta el punto de que alguien se queja con amargura. Ha perdido su espacio, ya no se le dirige, no hay diálogo, demasiada distancia. Siente que su lírica, de esa manera amplificada, se subvierte, pierde peso y profundidad.
Un conocido aserto muestra al aficionado a la música independiente como alguien ensimismado –shoegazer–, consagrado en el descubrimiento, en la apertura de sendas, que abandona cuando se vuelven mayoritarias, en una estrategia entre íntima y snob. El acto creativo –y espectatorial– bascula entre la teoría del genio y la de la tradición, entre el hallazgo individual y la correa de transmisión, probablemente entre el psicoanálisis –la autarquía– y el comunismo –el conocimiento como bien colectivo. Placas tectónicas que, en su fricción, modelan avances y declinaciones. Por un lado, es comprensible cierto desapego cuando algo ya no sólo lo sabes tú, uno siempre quiere llegar el primero, aunque una vez allí se encuentre solo. Por otro, el discurso de Nacho se empobreció, sí, seguramente no tanto como para condenarle; lo suficiente como para experimentar traición o ajenidad. Al fondo, la pulsión mortificante que nos impele a la eterna sustitución de objetos. El juicio: ese traje estrecho que debe contener fanatismo e impiedad. Máximo respeto, mínima compasión. Y el combate entre la fraternidad y el hecho de que, con frecuencia, no soportamos al resto.

http://www.xornal.com/artigo/2009/03/30/suplementos/nos/descarga-nos/2009033013462926651.html